Bodemadviseur Liz over de grondkwaliteit van Tuindorp

Binnen het project Bodem voor de Buurt onderzoeken we onder andere de bodem van Tuindorp Oostzaan. Op het Plejadenplein vertelt bodemadviseur Liz Veerman wat er is onderzocht, wat de resultaten zijn en hoe deze kennis is gebruikt voor het ontwerp van het nieuwe Plejadenplein.

Terwijl we op een zonnige dag over het Plejadenplein lopen, wijst Liz om zich heen. “Zo op het eerste gezicht zie je niet direct wat er hier mis is met de bodem, maar als je hier vaker komt in natte periodes dan vallen de drassige plekken in het gras op.” Dat het water blijft staan heeft te maken met toenemende regenval, de bodem zelf en de hoge grondwaterstand. “Tuindorp ligt laag in een polder. Hierdoor staat het grondwater relatief hoog, waardoor er weinig ruimte in de bodem is om het regenwater op te nemen. En omdat er veel klei in de grond zit, is de bodem heel compact en laat het regenwater niet goed door. Dit zie je bijvoorbeeld aan de plassen die na zware buien blijven staan.” Daarbij is een te natte bodem slecht voor het bodemleven. “De wortels en bodemdiertjes krijgen zo te weinig zuurstof, en dat is niet gezond voor de bodem.”

Te droog
Op hete dagen heeft de compacte grond van klei en oude veenlagen juist ook weer een voordeel. “Omdat de bodem als een spons werkt, worden water en voedingsstoffen goed vastgehouden en kunnen planten daarvan profiteren.” Maar als het te lang droog blijft, kan de grond weer problemen geven. “Klei en veen drogen uit, de bodem krimpt en er ontstaan diepe scheuren. Dat beschadigt de bodemstructuur en kan wortels kapotmaken.” Ook wordt de grond hard, waardoor wortels moeilijk groeien en regenwater later weer slecht de bodem intrekt. “De samenstelling van de bodem bepaalt dus hoe goed water wordt vastgehouden of afgevoerd. En hoe makkelijk planten water en voedingsstoffen kunnen opnemen.”

Bodemgezondheidsindex
Samen met Wageningen Environmental Research ontwikkelde Liz de bodemgezondheidsindex. Dit is een meetinstrument dat verschillende eigenschappen van de bodem in kaart brengt, waarbij onder andere gekeken wordt naar de textuur, de compactheid en de beestjes in de grond. “Voordat je vraagt welk cijfer de grond van Tuindorp heeft gekregen; zo simpel werkt het dus niet”, lacht Liz. “De beoordeling hangt af van het soort bodem en het gebruik van de grond.” En een bodem van veen en klei is niet goed of slecht, maar een gegeven. “Het gaat erom of de bodem geschikt is voor bepaalde doeleinden. Zo kijken we in Tuindorp bijvoorbeeld of de grond goed te gebruiken is voor recreatie, groen, waterafvoer en biodiversiteit. En daar hangen we scores aan.”

Monsters
Op verschillende plekken zijn monsters genomen van de bovenste grondlaag. Liz: “Dit hebben we gedaan op het Plejadenplein, de Meteorenweg en in enkele tuinen. Daarna is onderzocht hoe de bodem is opgebouwd en hoe het staat met het bodemleven.” In een gezonde bodem leven bijvoorbeeld veel kleine dieren, zoals wormen en aaltjes. “Zij maken de grond luchtig, waardoor water en zuurstof beter bij de wortels kunnen komen. Ook eten de beestjes oude plantenresten op waarbij hun ontlasting zorgt voor een compostrijke bodem waarmee planten zich kunnen voeden.” De bodem van Tuindorp scoort redelijk goed op bodemleven. “Op sommige plekken kunnen we het bodemleven alleen nog wel verbeteren. Bijvoorbeeld door ander groen te planten of door extra wormen toe te voegen. Want een gezonde bodem heeft een betere sponswerking en zorgt uiteindelijk voor gezonder groen en een gezondere, prettige leefomgeving.”

Asfalt aan de oostkant van het Plejadenplein

Circle of life
Ook de bodem onder het asfalt aan de oostkant van het Plejadenplein is onderzocht. “Deze scoorde niet zo goed als het gaat om het gebruik als recreatief groen. Bovendien zorgt het asfalt ervoor dat regenwater niet goed kan wegstromen, terwijl dat juist hier zo belangrijk is.” Daarom komt er nu, in plaats van asfalt en in overleg met de architect van het nieuwe ontwerp van het Plejadenplein, een waterpartij met groen eromheen. “Deze vijver helpt bij het reguleren van het grondwater van het hele plein en vangt straks overtollig regenwater op, waardoor wateroverlast vermindert.” Verder worden er op het plein zo min mogelijk nieuwe stenen en asfalt aangebracht. “Het bestaande groen dat goed functioneert, blijft allemaal behouden.” Daarnaast komen er bloemperken in de grasvelden. “Die verbeteren de bodemstructuur, helpen bij wateropvang en zorgen voor meer biodiversiteit.” Alles hangt dus met elkaar samen: bodem, water, planten en leefomgeving. “Inderdaad, het is ‘the circle of life’.”