Hoe gezond en gelukkig is Tuindorp Oostzaan?

“Ik ken mijn buren! Dat is uniek in Amsterdam.” Met die woorden vat een bewoner samen wat veel Tuindorpers voelen. In Tuindorp Oostzaan groet je elkaar op straat, help je elkaar met boodschappen en houd je samen een oogje in het zeil. Achter die warme dorpssfeer gaan echter ook zorgen schuil: over woningen met vochtproblemen, jongeren zonder eigen plek en een bus die minder vaak rijdt.

In het onderzoek Gezondheid & Welzijn is onderzocht hoe het is om in Tuindorp Oostzaan te wonen en leven. Onderzoeker Rachel Rietdijk van Muzus verzamelde verhalen, GGD Amsterdam de cijfers. Wat gaat goed? Wat kan beter? En waar liggen kansen voor Tuindorp Oostzaan?

‍Waarom dit onderzoek
Het onderzoek maakt onderdeel uit van het project Bodem voor de Buurt. Hierin staat één vraag centraal: Hoe kunnen we de buurt zo inrichten dat alle bewoners - mens, dier en plant - zich gezonder en gelukkiger voelen? “We wilden niet alleen naar stenen en straten kijken,” vertelt Rachel, “maar juist naar hoe mensen hun buurt ervaren. Voel je je thuis in de wijk? Hoor je erbij? Woon je prettig?” Er is gesproken met bijna honderd bewoners tijdens straatinterviews en met negen bewoners in diepte-interviews. Ook spraken de onderzoekers met bijvoorbeeld huisartsen en actiegroepen, en bekeken zij cijfers van onder meer de GGD. “Zo ontstond een compleet beeld: van statistieken tot persoonlijke verhalen.”

Welzijnswiel
Een belangrijk hulpmiddel was het zogenaamde Welzijnswiel, speciaal ontwikkeld voor dit project. “Op basis van onder andere kennis over gezondheid en welzijn hebben we thema’s vastgesteld zoals sociale verbondenheid, veiligheid en leefbaarheid. En deze hebben we weer toegespitst op Tuindorp Oostzaan”, legt Rachel uit. “Het Welzijnswiel hielp ons om samenhang te zien. De thema’s kwamen ook aan bod tijdens de interviews en vormen de basis voor latere metingen. Zo kunnen we straks zien of er iets is veranderd in hoe bewoners hun buurt ervaren.”

Een buurt met sterke banden
Uit cijfers én gesprekken blijkt dat Tuindorp Oostzaan zich onderscheidt door een sterk buurtgevoel. Bewoners helpen elkaar en voelen zich betrokken. “Eigenlijk zeg ik gewoon tegen iedereen hallo,” vertelt een bewoner. Een ander zegt: “Tegen criminaliteit proberen we zelf een oogje in het zeil te houden.” Volgens Rachel is de trots op de buurt de kracht van Tuindorp. “Dat kwam in vrijwel ieder gesprek terug. En er zijn veel initiatieven, zoals een repaircafé, buurtactiviteiten en vrijwilligerswerk.” Tegelijkertijd zijn er verschillen. “Sommige activiteiten trekken vooral oudere bewoners, terwijl jongeren en jonge gezinnen minder aansluiting vinden. De wijk verjongt, maar het aanbod beweegt niet altijd mee.”

Geluk én zorgen
Hoewel veel Tuindorpers positief zijn over hun buurt, zijn er soms ook zorgen. Vooral over een aantal woningen waar schimmel en vocht voorkomen. In de cijfers lijkt het probleem niet groter dan elders in Amsterdam, maar de impact op individuele gezinnen kan groot zijn, zeker in de winter. Rachel: “Wat ons raakte, is hoeveel mentale stress een vochtig huis kan geven. Als je je zorgen maakt om de gezondheid van je kinderen, dan doet dat iets met je woongeluk.” Tegelijkertijd zijn er veel bewoners die juist veel geluk ervaren in hun woning. “Dit huis is om me heen gebouwd. Als ik thuiskom ben ik blij,” vertelt een Tuindorper. Rachel: “Die dubbelheid kwam in veel gesprekken naar voren: er is liefde voor de plek én er zijn zorgen over de kwaliteit.”

Leefbaarheid en bereikbaarheid
Leefbaarheid is een ander belangrijk thema. De buurt is groen, maar dat groen staat onder druk. “Het is hier geen Tuindorp, maar Tegeldorp!” merkte iemand uit het onderzoek op. Rachel: “Sommige tuinen verstenen, parkeerdruk neemt toe en zomerse drukte bij het pierenbadje leidt soms tot spanningen. Ook het openbaar vervoer scoort minder goed dan voorheen. Overstappen is lastig, vooral voor ouderen.” Voor boodschappen zijn veel bewoners aangewezen op de Molenwijk. Wie slecht ter been is, is vaak afhankelijk van hulp van buren. “Bereikbaarheid is voor sommige bewoners echt een aandachtspunt,” benadrukt Rachel. “Zeker als we willen dat mensen actief blijven en elkaar blijven ontmoeten.”

Kansen
Het onderzoek kijkt niet alleen terug, maar ook vooruit. Waar liggen kansen? Rachel: “Een belangrijke kans om gezondheid en welzijn te verbeteren ligt in het versterken van groen en de natuur. Bijvoorbeeld door bewoners te helpen hun tuin groener te maken of samen buurtgroen te adopteren. Dat stimuleert tuinieren, wandelen en bewegen in de wijk. “Veel mensen zijn hier juist voor het groen komen wonen,” zegt Rachel. “Dat moeten we koesteren.”

Sterke basis
Voor jongeren liggen er ook kansen. “Het zou mooi zijn als we samen met hen een plek kunnen creëren waar zij graag zijn.” Dat kan overlast verminderen en betrokkenheid vergroten. Daarnaast kan ontmoeting op kleine schaal veel betekenen: een gratis filmavond op het plein of een nieuwe manier van buurtpreventie. “Wat dit onderzoek vooral laat zien,” besluit Rachel, “is dat Tuindorp een sterke basis heeft. De betrokkenheid en liefde voor de buurt zijn er. Als we die kracht combineren met gerichte verbeteringen in tuinen en de openbare ruimte, dan kan deze wijk niet alleen trots blijven, maar ook toekomstbestendig worden.”